Yazıda geçen ürünler
Ev tesisatında çoğunlukla küresel vana kullanılır; ancak çap büyüdükçe, yani bina girişlerinde, kazan dairelerinde, yangın ve sanayi tesisatlarında kelebek, sürgülü ve glob vanalar devreye girer. Üçü de suyu açıp kapatır, ama çalışma şekilleri ve en iyi oldukları işler birbirinden farklıdır.
Kısaca özet
- Kelebek vana hafif, ekonomik ve az yer kaplar; büyük çaplarda aç-kapa için idealdir.
- Sürgülü vana tam açıkken neredeyse hiç basınç kaybı yaratmaz; uzun süre açık kalan hatlara uygundur.
- Glob vana, akışı hassas şekilde ayarlamak (kısmak) için tasarlanmıştır.
- Seçimde çap, basınç sınıfı (PN), akışkan ve bağlantı tipi birlikte değerlendirilmelidir.
Kelebek vana
Boru içinde kendi ekseni etrafında dönen bir diskten oluşur. Kol ya da redüktör (volan) çeyrek tur, yani 90 derece çevrildiğinde vana tamamen açılır veya kapanır. Hafif ve kısa gövdesi sayesinde dar alanlara kolayca sığar; özellikle büyük çaplarda en ekonomik çözümdür.
- Wafer tip: İki flanş arasına cıvatalarla sıkıştırılır; en yaygın ve en ekonomik modeldir.
- Lug tip: Gövdedeki dişli kulaklar sayesinde her iki flanşa ayrı ayrı cıvatalanır. Hattın bir tarafı sökülse bile vana yerinde kalır.
- Yivli (groove) tip: Yangın tesisatlarında yivli kaplinlerle hızlı montaj için kullanılır.
Disk tam açıkken bile akışın içinde kaldığı için bir miktar basınç kaybı oluşur.
Sürgülü vana
Gövde içinde aşağı yukarı hareket eden bir sürgüyle (kapak) çalışır. Tam açıkken akış yolu tamamen serbest kalır, bu yüzden basınç kaybı çok düşüktür. Açıp kapamak çok tur gerektirir; bu da ani kapanmayı ve koç darbesini önler. Şebeke hatlarında, bina girişlerinde ve yangın ana hatlarında yaygındır.
Elastomer sitli (yumuşak oturmalı) modeller kauçuk kaplı sürgüsüyle tam sızdırmazlık sağlar. Bıçaklı sürgülü vanalar ise çamur, atık su ve tortulu akışkanları keserek kapatmak için tasarlanmıştır.
Glob vana
Akış, gövde içinde S şeklinde yön değiştirir; mil ucundaki tapa yuvaya yaklaşıp uzaklaşarak debiyi ayarlar. Bu yapı sayesinde akışı hassas şekilde kısmak mümkündür. Isıtma ve soğutma sistemlerinde, buhar ve kızgın su hatlarında tercih edilir. Metal körüklü glob vanalarda mil, körükle korunduğu için salmastradan kaçak riski çok düşüktür. Yön değişimi nedeniyle basınç kaybı diğer iki tipe göre daha yüksektir.
Karşılaştırma
| Özellik | Kelebek | Sürgülü | Glob |
|---|---|---|---|
| Açma-kapama | Çeyrek tur | Çok tur | Çok tur |
| Basınç kaybı | Düşük–orta | Çok düşük | Yüksek |
| Akış ayarı | Sınırlı | Uygun değil | Çok iyi |
| Yer ve ağırlık | Az | Fazla | Orta |
| Tipik kullanım | HVAC, büyük çaplı aç-kapa | Şebeke, yangın ana hattı | Isıtma, buhar, debi ayarı |
Doğru vanayı seçmek için
- Vana yalnızca açıp kapatmak için mi, yoksa debi ayarı için mi kullanılacak?
- Hat çapı ve tesisatın çalışma basıncı (PN sınıfı) nedir?
- Akışkan nedir ve sıcaklığı kaçtır? (su, kızgın su, buhar, atık su)
- Bağlantı tipi ne olacak? (flanşlı, wafer, lug, yivli, dişli)
- Vananın yerinde ne kadar boş alan var, kol mu redüktör mü kullanılacak?
Sık yapılan hatalar
- Sürgülü vanayı debi ayarı için yarı açık kullanmak
- Hassas ayar gereken yerde kelebek vana kullanmak
- Uç vana olarak wafer tip kelebek vana kullanmak
- Basınç sınıfını tesisata göre seçmemek
Sık sorulan sorular
Kelebek vana ile debi ayarı yapılabilir mi?
Kaba bir ayar yapılabilir; ancak hassas ve sürekli ayar için glob vana ya da balans vanası daha uygundur.
Wafer ve lug kelebek vana farkı nedir?
Wafer tip iki flanş arasına cıvatalarla sıkıştırılır. Lug tipte gövdede dişli kulaklar bulunur; vana her iki flanşa ayrı cıvatalandığı için hattın bir tarafı sökülebilir.
Sürgülü vana yarı açık bırakılabilir mi?
Önerilmez. Yarı açık sürgü akış içinde titreşir, sürgü ve yuvası aşınır; vana sonradan tam kapatıldığında sızdırabilir.
Glob vana neden daha fazla basınç kaybı yaratır?
Akış gövde içinde yön değiştirdiği için. Aynı yapı, glob vananın debiyi hassas şekilde ayarlayabilmesini de sağlar.
Duyar ve Unival başta olmak üzere kelebek, sürgülü ve glob vana çeşitleri için çap, basınç sınıfı ve adet bilgisini bize iletin; projenize uygun teklifi hazırlayalım.
